Edukacja ekologiczna i nowi lokatorzy

Na Probistipskiej pojawiło się kilkoro nowych lokatorów. Pierwszy z nich, Jerzy, zawitał do nas z okazji imprezy urodzinowej Filipa, imprezy – niespodzianki, francusko-polsko-macedońskiej żurki. Oto i on, Jerzy:

Od wczoraj po południu nasz dom ocieplił się, czego przyczyną nie jest poprawa pogody, gdyż mimo kilku stopni powyżej zera wilgoć wdziera się przez szczeliny okien i drzwi, lecz mimo to ociepliło się za sprawą Mac:

Działania różne

Jestem tu już prawie trzy tygodnie. To chyba dobry moment na napisanie pierwszych wrażeń ogólnych z bycia na wolontariacie. Zdążyłam już przestawić się na tryb nocny, a nie zaczęły się jeszcze aktywności dzienne na tyle, by to zmieniać. Organizacja, w której jestem, okazuje się być na prawdę w porządku, moje wszelkie paranoidalne obaw rozwiały się. Dragan dba o to, żebyśmy czuli się dobrze a spotkania z nim przypominają rodzinno-psychologiczne pogadanki podczas których pyta zawsze najpierw o to, jak się czujemy i czy wszystko w porządku; czy znów wysiadły korki, czy jest ciepło w domu. W zeszłym tygodniu dostaliśmy kasę na wszelkie rzeczy domowe i dzięki temu w kuchni mamy pełen zestaw naczyń wzbogacony o mikser, nawet suszarki na pranie nam kupili:) Tzn. kupiliśmy je sami na Bit Pazaarze, który mimo że nie daje pożądanych przez nas smetko-potvrd, jest najtańszym miejscem na zakupy wszelkie w mieście.

Smetko-potvrda to magiczne słowo moje i Filipa, którzy na wszelkie wydatki musimy posiadać rachunek plus “fakturę”, czyli specjalną kartkę z pieczątką na której przeważnie odręcznie wypisuje się historię zakupów. Utrudnienie polega na tym że nie wszędzie się dostaje smetko-potvrdę, np. nie dostaniesz jej na bazarze, w kiosku, w piekarni, w budce z jedzeniem… dzięki wsparciu znajomych udaje mi się uniknąć uzależnienia od Tinex Discount:)

Vodici

Dziś w Macedonii dzień wolny od pracy, jest święto „Vodici” (in. Bogojavlenje). To dzień upamiętniający ochrzczenie Chrystusa przez Jana Chrzciciela w rzece Jordan, u nas (wg. Gregoriańskiego kalendarza) przypadający na 7 stycznia.  Tego dnia (tj. 19.01) w Macedonii w praktycznie wszystkich zasiedlonych miejscach, gdzie jest jakaś duża woda (rzeka, jezioro, staw), duchowny wrzuca do wody rytualny krzyż a grupa mężczyzn (jeszcze nie słyszałam by robiła to kobieta), skacze do wody by wyłowić krzyż. Ten, komu się to uda, zdobędzie jednocześnie szczęście na cały rok. Jeśli chodzi o płeć skaczących, nie udało mi się dowiedzieć, czy jest ona ograniczona do męskiej na mocy jakiejś reguły, czy po prostu tak się przyjęło. Podobno grupa śmiałków składa się co roku z praktycznie tych samych osób; trzeba być zahartowanym, by skoczyć do rzeki przy 3 stopniach ciepła. Zgłaszać należy się wcześniej, by przejść badania lekarskie kwalifikujące do konkurowania o krzyż.

Jedna z największych w Macedonii imprez tego dnia odbywa się w Ohrydzie (polecam zajrzeć na http://vodici.org );w tym roku oczekuje się tam około 30 tysięcy gości-widzów a do skakanie po krzyż zgłosiło się ponad 400 młodych. Świętem jest także w Ohrydzie jutrzejszy 20 stycznia, który jest „dniem pstrąga” i rozpoczyna okres połowu ryb. W Skopje centrum wydarzeń na Vodici jest Kamen Most, choć osobne rzucanie krzyża jest w każdej dzielnicy.

Stary Nowy Rok – Vasilica

Według starego kalendarza (prawosławnego), wigilja nowego roku przypada dzisiejszego trzynastego stycznia; w Macedonii, poza “europejskim” sylwestrem 31 grudnia, świętuje się także “Stary Nowy Rok”. Z tej okazji w biurze Kreaktiv mieliśmy małą imprezę, by przywitać starą-novą godinę w międzynarodowym, wolontariacko zaangażowanym gronie. Poza osobami szefującymi organizacji (Dragan, Valentina), przyszło kilkoro macedońskich wolontariuszy (w liczbie 6), dwie Amerykanki z korpusu pokojowego z Kavadarci, koleżanka Adama z Czech oraz “my”, czyli: Adam, Filip, Marion, Valentina (nauczająca Macedońskiego, nasza nowa współlokatorka) i ja.

Spośród zwyczajów  związanych z Vasilicą chyba najważniejsze jest rozdzielanie chleba, w którym ukryta jest moneta. Najstarsza spośród obecnych osoba trzykrotnie obraca w dłoniach (ze słońcem:)) okrągły bochenek a następnie, odrywając po kawałku, obdziela nim każdego/każdą. Jak w każdej czynności sakralnej, obowiązuję tu pewne reguły: chleb podaje się prawą ręką, a przyjmuje lewą, w kolejności od najstarszej do najmłodszej osoby, jednak pierwszy kawałek jest “dla boga”.  Ten, kto wylosuje monetę, zdobywa szczęście na cały następny rok; jeśli pieniążek skryje się w kawałku “dla boga”, szczęście przypada w udziale wszystkim. Zaszczytna czynność obdarowywania przypadła dziś Valentinie i pojawił się problem: kto dokładnie ma lat? chleb krążył po okręgu bez zbytniego skupiania się na wieku, manifestując elastyczność reguł; każdy grzebał w swoim kawałku, w poszukiwaniu szczęścia, które jest silniejsze od fizycznego głodu. Pieniążek znalazł Valentin, i gdy Valentina skończyła rozdzielać chleb, podała mu szklankę i napełniła ją czerwonym winem (T`ga za Jug:)). Valentin wrzucił pieniążek do wina, upił z niego troszkę i podał sąsiadce; zgodnie z regułą “prawa podaj, lewa bierze”, szklanka zatoczyła krąg, tym razem w stronę przeciwną do ruchu wskazówek zegara. Podczas gdy kierunek ruchu obrotowego objaśnia zasada rozdzielenia funkcji obu dłoni, liczbę trzy, towarzyszącą obracaniu chleba wytłumaczono mi jako symbol Jezusa, Boga i Ducha Św..

Skopskie dzielnice: Gjorce Petrov i wolontariusze w Skopje

Zapytany o to, dlaczego wybrał na miejsce założenia organizacji akurat “naszą” dzielnicę, Dragan odpowiedział: tu nie ma nic, tutaj się nic nie dzieje.

W porównaniu z takimi dzielnicami Skopje jak Aerodrom czy nawet Avtokomanda, Gjorce Petrov rzeczywiście wypada słabo w kwestii jakichkolwiek aktywności dla młodzieży. Na pewno jest to min. kwestia lokalizacji, Gjorce leży na końcu Skopje, około 25 minut autobusem od centrum (co na tutejsze standardy skopskie znaczy: daleko!), w pobliżu nie ma nai kina, ani domu kultury, daleko do uniwersytetu i któregokolwiek z domów studenckich. Do głównej ulicy przytuliły się dwa duże supermarkety (bez kryptoreklamy:P) i nowe, zaledwie dwumiesięczne centrum handlowe – oszklona niebieska bryła, w której wnętrzu jeszcze nie byłam. W okolicy jest wyjątkowe zagęszczenie sklepów z kafelkami (ceramika łazienkowo-kuchenna) i różnego rodzaju domowymi-budowlanymi przedmiotami typu: rurki, druty, gwoździe. 2 minuty od domu jest burekdżilnica, kilka budek z sandwiczami, kilka kiosków, ba, są nawet świeżo prażone kikiriczki (orzeszki ziemne). Dzielnica jest w prawie 90% macedońska, nie uświadczysz w niej strzelistych wież i regularnych wołań imama; (podobno) w pobliżu jest cerkiew, zlokalizowałam także najbliżej położoną małą siłownię i malutki park. Chwilowe obniżenie temperatury zniechęca do bardziej intensywnej eksploracji Gjorce:)