Publikacja o Macedonii

Minął już prawie miesiąc od momentu ukazania się na rynku wydawniczym “naszej” książki powstałej na podstawie badań etnologicznych prowadzonych w zachodniej Macedonii. Jak to pięknie napisano na stronie wydawnictwa DIG: “książka  to wynik 3–letnich badań terenowych prowadzonych przez pracowników naukowych i studentów w zachodniej Macedonii”.

Redaktorkami książki są Karolina Bielenin-Lenczowska i Katarzyna Paczóska, a wśród pozostałych Autorów i Autorek znajdują się pracownicy Instytutu Etnologii w Skopje oraz studenci i studentki etnologii warszawskiej, między którymi jest też moja skromna osoba.

Zapraszam do zapoznania się ze spisem treści i oczywiście do lektury, zachęcam także do umieszczenia Waszych komentarzy, opinii i refleksji jeśli jakieś nasuną się po ewentualnym przeczytaniu ;P

Moja osobista uwaga na temat książki:

Przede wszystkim nie jest to literatura podróżnicza ani historyczno-geograficzna (choć takie wątki również Czytelnik/czka odnajdzie) lecz lektura etnologiczna/antropologiczna, wynikająca z subiektywnej interpretacji materiałów terenowych w kontekście różnych koncepcji antropologicznych wybranych przez poszczególnych Badaczy. Mówiąc prościej: każdy z rozdziałów autorstwa studentów vel studentek to osobna opowieść, chociaż powstała na podstawie badań tego samego – fizycznie – terenu. Z kolei prace Etnologów ze Skopje przeniosą Czytelnika lub Czytelniczkę w nieco inne regiony Macedonii, lecz dotykają nadal zbliżonych problemów.

za mnogu godini Bajram!

Za mnogu godini Bajram! - tak po Macedońsku składają sobie życzenia wielu lat Bajramu macedońscy Muzułmanie świętując zakończenie Ramadanu – dziewiątego miesiąca kalendarza muzułmańskiego, czasu postu od świtu do zmierzchu. Bajram (Bayram) to jedno z najważniejszych świąt, w Macedonii rozciągnięte w trzydniowe świętowanie osłodzone baklawą i “cukrem” (mac: shekjer), podczas którego odwiedza się bliskich: rodzinę i przyjaciół by złożyć życzenia, pozdrowić i zjeść razem symboliczną słodycz.

Moje świętowanie Bajramu we wsi w zachodniej Macedonii, gdzie odwiedzałam z tej okazji zaprzyjaźnioną rodzinę, zamieniło się w dwudniowy maraton po kilkunastu domach okraszony przekraczającą wszelkie normy dawką cukru:)

Etnoastronomia i Kokino

Mimo postępowości XXI wieku leżąca wszak w Europie Macedonia przywodzi mi na myśl wykopalisko archeologiczne; co jakiś czas odkrywam w niej artefakty, których istnienia nie podejrzewałabym patrząc na górzysto – rolniczy krajobraz.

Na przykład Kokino.

Odpisując na zaproszenie na wycieczkę na początku maja, słowo „Kokino” było dla mnie trzysylabowym, dziwnym dźwiękiem. Obserwatorium megalityczne, czwarte na liście NASA, zaraz po Abu Simel, Stonehenge i Angor Wat… ? po prawdzie, większości z nas znana jest jedynie druga z wymienionych nazw.

Macedońskie filmy i klubów kilka

Wczoraj, czyli w piątek 16 stycznia postanowiłam się ukulturalnić. Podczas poprzednich wizyt w Skopje, mimo różnej intensywności starań nie udało mi się odwiedzić teatru, opery, wstyd przyznać, nawet kina; większość prób kończyła się na gorących zapewnieniach znajomych że tak, koniecznie, trzeba, jak tylko będzie coś fajnego, nawet program sprawdzą

Macedońska Kinoteka rozpoczęła styczniowy sezon pokazem starych macedońskich filmów. Pierwszym z nich był „Makedonija vo sliki” (Macedonia w fotografiach), nakręcony na 20-lecie (1923) powstania Ilindeńskiego (a niedawno odrestaurowany) w reżyserii Arsenij Jovkova. Film jest kompozycją fotografii, ukazujących się jedna po drugiej jak strony w albumie. Kolejne rozdziały to zbiory zdjęć bohaterów i miejsc ognisk powstania. Wśród wszystkich portretów był tylko jeden kobiecy, przedstawiający macedońską bohaterkę Ekaterinę X Y, której nazwiska nie zdążyłam zapisać, a próbując znaleźć informacje w internecie natrafiam an gąszcz pustki…

Trochę polityki, ale czasem trzeba: na początku było słowo, Macedonii nie ma.

Czy zastanawiałeś się kiedyś, co znaczy dla Ciebie imię? Słowo. Kilka liter, dźwięk. Świat wydaje się być znudzony trwającym od kilku (nastu) lat sporem między dwoma krajami o nazwę; niech już zmienią i będzie spokój – chciałoby się rzec.

Już od uzyskania przez Macedonię niepodległości rząd Grecji nie był zadowolony z tego, że oto powstał kraj legitymujący się symbolem Filipa II – Werginą – i imieniem, które Grecy uznają za swoją, antyczną  spuściznę. Pod wpływem nacisków (min.  gospodarcze embargo) Macedonia cztery lata po uzyskaniu niepodległości zmieniła oficjalną nazwę na FYROM (Była Jugosłowiańska Republika Macedonii) a Werginę zastąpiło ośmiopromienne żółto-czerwone słońce. Czy to nie wystarczy?

Sama nazwa Macedonia odnosiła się do regionu geograficznego obejmującego również tereny obecnej północnej Grecji (a także fragment Albanii i Bułgarii). W północnej Grecji do tej pory mieszkają osoby mówiące językiem macedońskim, jednak spis powszechny prowadzony w Grecji nie pozostawia przestrzeni dla osób uznających się za Macedończyków i mówiących po macedońsku*. Dla rządu greckiego Macedonii, jako kraju, nie ma: jest tylko zbuntowana prowincja północnej Grecji.

powrót

…zanim usiądę i uzupełnię wpisy, o których myślę, że warto by było, a na które nie było czasu…

dziś wieczór, autobusem adamisa, przyjechałam ze Skopje do warszawy. Pierwsze wrażenia: o ileż tu chłodniej, świeżej… mimo minionej niechęci (nigdy nie uważałam się za warszawską patriotkę;)) stwierdzam: Warszawa jest Czysta! Jasna! Świeża! o matko, ale nowoczesna!

przyjechałam wieczorem więc nie zdążył zdołować mnie tłum; wieczór piątkowy o średnim natężeniu korków ulicznych, o chłodnym powietrzu (w Sk było 38 stopni w cieniu, gdy wyjeżdżałam).

protest o ime- zagubiony stary wpis…

Na kilka dni przed protestem, moją uwagę zwróciły plakaty wiszące w centrum, z umieszoną na nich starą flagą Macedonii i napisami : „jedna flaga, jedna duma”, lub „jedno imię”. Plakaty pojawiły się nagle i zaciekawiło mnie, z   czyjej inicjatywy i dlaczego znalazły się w centrum i na głównych ulicach macedońskiej części Skopje.

Maniacy i ich podboje oraz kawa z dodatkami

Przechadzając się przez Bit Pazaar dla odetchnięcia od poeuropejczonej części miasta, natchniona myślą o pustej puszce na kawę czekającą w domu, udałam się do stoiska-dukjanu o nazwie mielonej kawy. Poza trzema rodzajami ziaren kawy, w różnych odcieniach ciemnego brązu, w plastikowym pojemniku dojrzałam ziarenka, również brązowe, przypominające małe orzeszki. Na pytanie „co to?” albański chłopiec zasłuchany w nacjonalistycznym hip-hopie brzmiącym ze słuchawek, odpowiedział nie znaną mi nazwą. Do skutku wyrażałam mą nieznajomość realiów i wytłumaczył iż Naut jest dodatkiem, który poprawia smak kawy i działa tak, żeby była lepsza. Za 20 dinarów kupiłam mieszankę, która ma posmak żołędziówki. Poza Naut, w pojemnikach są ziarenka „na cukier” i „na ciśnienie”. Sprawa warta zbadania.

Nieformalna mapa Skopje: niebezpieczne areały

Ostrzeżenia przed bit pazarem, prywatnymi autobusami, dzielnicą Gazi Baba, Szutką, należą do najczęstszych komunikatów, jakie słyszę z ust Macedończyków.

Etnologia na Universytecie Ss Cyril&Methody

Budynki Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej na Uniwersytecie św. Cyryla i Metodego w Skopje znajdują się w dzielnicy Gazi Baba, około 30 min pieszo od centrum. Od 1946 do 2005 roku etnologia funkcjonowała kolejno na wydziale Filozofii, Geografii ( w latach 1953-80 zaledwie jako przedmiot), by w reszcie, w 2005 roku, znaleźć się na wydziale Przyrodniczo – Matematycznym, razem z Chemią, Rolnictwem i innymi naukami ścisłymi.