Językowy zawrót głowy;)

Najlepiej urodzić się Torbeszem (lub Torbeszką ). Określenie „Torbesz” zazwyczaj oznacza Macedończyków Muzułmanów (by upamiętnić, że w czasach Imperium Osmańskiego sprzedali wiarę za torbę sera), lecz równie często używa się go w odniesieniu do osób „mieszanych”, wyznających islam. Zapytany o znaczenie słowa „Torbesz”, przeciętny Macedończyk odpowie wersją „zazwyczaj”, lecz powie „aha, Torbeszka”, gdy wspomnę o znajomej z matki Albanki i ojca Turka. Zatem Torbesz to muzułmanin niestandardowy, ma namieszane w narodowości i etnosie.

Mimo negatywnych konotacji towarzyszących słowu „Torbesz” – wszak piętnuje zdrajcę prawosławia – już na starcie jest na uprzywilejowanej pozycji. Prawie zaden „czysty” Macedończyk nie może się bowiem poszczycić biegłą znajomością trzech języków: macedońskiego, tureckiego i albańskiego, co jest normalne w „łaciatych” domach. Nawet jeżeli dom jest „tylko” dwujęzyczny (na przykład macedoński i albański), osoba pochodząca z mieszanego małżeństwa z dużym prawdopodobieństwem będzie przebywać w mieszanym etnicznie gronie i prędzej czy później „złapie” trzeci język. Inaczej jest w przypadku terenów jenorodnych pod względem etnicznym.

Mam na myśli Debar, o którym wszyscy mówią, że jest albański. Albańczycy z Debaru różnią się o tych ze Skopje brakiem doświadczenia owej codziennej różnorodności. Można spotkać ososby, które nie mówią po macedońsku lub mówią bardzo słabo, i jest to dużo bardziej prawdopodobne niż w Skopje, które wymaga komunikacji i współpracy pomiędzy. Mimo iż można mówić o etnicznej mapie Skopje, poszczególne jej obszary są niewielkie a życie w mieście wymaga ciągłego przemieszczania się, co nie pozwala na całkowitą endogamię. Oczywiście istnieją miejsca, rodziny, grupy, które dążą do izolacji i podkreślają swoje poczucie tożsamości (np. poprzez strój, różnego rodzaju znaki) lecz nie są w stanie całkowicie się odizolować żyjąc w różnorodności Skopje.

Niebezpieczny boks i Cair.

Mam nową pozycję na liście miejsc niebezpiecznych – dzielnica Chair, położona za Bit Pazaarem. “Cair is not Macedonia” – głoszą napisy na murach w okolicy bazaru a niewidzialna dłoń uparcie przekreśla “not”. Około tygodnia temu na słupach w pobliżu bazaru wisiały plakaty informujące że właśnie gdzieś w Cair odbędzie się turniej bokserski, boksist kombetare. Albańskojęzyczne zawody bokserskie wydają się być miejscem na tyle “nieodpowiednim” dla dziewczyn, że postanowiłam się tam wybrać:) Przyłączyła się do mnie Francuska Beatrice, zabrała ze sobą koleżankę, i we trzy wyruszyłyśmy wieczorem 14 marca w poszukiwaniu miejsca zawodów.

Une mesoj shqip me endje!

Mirmbrema! W reszcie zaczęłam naukę albańskiego. Mimo iż znajomość tego języka nie jest popularna wśród Macedończyków, kilka skopskich szkół oferuje kursy. Dragan i Dragan chcieli mnie zapisać do jednej z takich szkół, gdyż, jak stwierdzili, prywatne lekcje są bardzo drogie. W szkole, za 1000 den miesięcznie masz zajęcia dwa razy w tygodniu, po czterech miesiącach certyfikat… po pierwszych zajęciach na które poszłam, zdecydowałam jednak poszukać czegoś sama. Grupa duża – 11 osób, a na czwartej z kolei lekcji ćwiczono czytanie alfabetu i wyrazów. Dotarło do mnie, jak dużą przeszkodą w nauce języków bardziej skomplikowanych fonetycznie jest prostota i bezpośredniość macedońskiej cyrylicy. Poza tym wyjazdy – szkolenia, seminaria itp… suma sumarum, lepiej prywatnie raz w tygodniu, niż szkoła.

Wierząc w skuteczność poszukiwania u źródeł, postanowiłam popytać na Bit Pazaarze (przy okazji kupiłam kawałek błyszczącej tkaniny, którą zastąpiłam szpitalną firankę). W najbardziej albańskiej części jest mały narożny sklepik z tkaninami, chustami i perfumami, w którym często kupujemy mały szklany zapach sprowadzany z Arabii Saudyjskiej. Prowadzi go dwóch starszych muzułmanów, brodatych i zaczapkowanych, z których jeden zawsze wita nas „dzieńdobry”. W tym właśnie sklepiku dostałam numer telefonu do kuzynki jednego z nich i mając wyobrażenie przykrytej chustą starszej kobiety umówiłam się z nią na spotkanie.

Tetovo

Krajobraz nabiera nowych barw gdy nasycą go wspomnienia; dzisiejsze bycie w Tetovie dotykało kilku przestrzeni, gdy w miejscu “teraz” pojawiały się słowa – obrazy przeszłych dni. Nasz salon na Probistipskiej przez prawie 3 noce gościł trzy Polki, z których jedna była przez osiem miesięcy wolontariuszką w Tetovie. Kiedy szliśmy na Kale, razem z nią dotykaliśmy ścieżek, które już dawno zakrył kurz.