Publikacja o Macedonii

Minął już prawie miesiąc od momentu ukazania się na rynku wydawniczym “naszej” książki powstałej na podstawie badań etnologicznych prowadzonych w zachodniej Macedonii. Jak to pięknie napisano na stronie wydawnictwa DIG: “książka  to wynik 3–letnich badań terenowych prowadzonych przez pracowników naukowych i studentów w zachodniej Macedonii”.

Redaktorkami książki są Karolina Bielenin-Lenczowska i Katarzyna Paczóska, a wśród pozostałych Autorów i Autorek znajdują się pracownicy Instytutu Etnologii w Skopje oraz studenci i studentki etnologii warszawskiej, między którymi jest też moja skromna osoba.

Zapraszam do zapoznania się ze spisem treści i oczywiście do lektury, zachęcam także do umieszczenia Waszych komentarzy, opinii i refleksji jeśli jakieś nasuną się po ewentualnym przeczytaniu ;P

Moja osobista uwaga na temat książki:

Przede wszystkim nie jest to literatura podróżnicza ani historyczno-geograficzna (choć takie wątki również Czytelnik/czka odnajdzie) lecz lektura etnologiczna/antropologiczna, wynikająca z subiektywnej interpretacji materiałów terenowych w kontekście różnych koncepcji antropologicznych wybranych przez poszczególnych Badaczy. Mówiąc prościej: każdy z rozdziałów autorstwa studentów vel studentek to osobna opowieść, chociaż powstała na podstawie badań tego samego – fizycznie – terenu. Z kolei prace Etnologów ze Skopje przeniosą Czytelnika lub Czytelniczkę w nieco inne regiony Macedonii, lecz dotykają nadal zbliżonych problemów.

Etnografia ukrytych znaczeń: seks na Vodno

Jakiś czas temu napisałam krótką notkę  o Vodno, w której skupiłam się na walorach turystyczno-przyrodnicznich góry, lub ich braku. Po wycieczce na Średnie Vodno ubolewałam nad brakiem ruchu turystycznego, tablic, znaków, organizacji jakiejkolwiek. Nie miałam wtedy pojęcia, że stwierdzenie “chodźmy na Vodno” może mieć podwójne znaczenie, ukryty sens, który w dodatku może odstraszać miłośników niewinnej rekreacji i turystyki. O tym, że Vodno jest powszechnie znane jako azyl dla par chących upawiać miłość w samochodach dowiedziałam, jak zwykle,  się przypadkiem.

Słów kilka o obrzędach i wierzeniach.

Nigdy nie byłam na pogrzebie w Macedoni, widziałam jednak gdy czterdziestego dnia po śmierci kogoś z rodziny odwiedzają się bliscy i sąsiedzi i podarowują sobie gliniane naczynia. Wierzy się, że owe czterdzieści dni po fizycznej śmierci to czas, w którym dusza zmarłej osoby jeszcze nie do końca przebywa na “tamtym” świecie, stąd czterdziestodniowa żałoba i odwiedzanie grobu właśnie czterdziestego dnia po śmierci. Poza “czterdziestnicą” obchodzi się także “siódmicę”, “półrocznicę” i “rocznicę” i także wtedy wskazane jest odwiedzenie grobu, zapalenie świeczki i modlitwa.

“Dziewczyny z Poznania marzą o seksie z Bałkańczykami”

Co Macedończycy myślą o Polkach (i Polakach?) Jaki jest stereotyp Polki na południu? Dziś pozwoliłam sobie na luźne tłumaczenie artykułu, który ukazał się na stronie macedońskiego pisma Vest (oryginalny tekst tutaj) i jest swoistą impresją autora z wizyty macedońskich kibiców podczas mistrzostw Europy koszykówki w Poznaniu. Już sam tytuł jest szokujący;)  Zapraszam do czytania i refleksji… cóż, ciekawie jest dowiedzieć się, nie tylko jak widzą nas inni, ale też w jaki sposób rodacy/czki przedstawiają nas “obcym”:)

Dziewczyny z Poznania marzą o seksie z Bałkańczykami (tłum.: Eyen)

Polacy kończą po dwóch minutach

Ania i jej koleżanki chiałyby poznać mężczyzn z obszaru Śródziemnomorza lub Bałkanów, którzy według nich są ucieleśnieniem siły, namiętności, żaru i wdzięku. Dziewczyny były miło zaskoczone wyglądem i urokiem osobistym naszych fanów, którzy w liczbie około 400 odwiedzili Poznań…

Szutki niespełnione marzenia…

W lutym tego roku była w Szutce wielka feta, radość i walne zgromadzenie, gdy na okraszonym przemową Nikoli Gruevskiego placu zakopywano kamień węgielny pod budowę szkoły średniej dla dzielniecy Szuto Orizari. Pamiętam dobrze, bo całkiem przypadkeim się wtedy tam znalazłam, zaszczycając nawet swoją obecnością zebranie lokalnych polityków.

Dla przypomnienia, Szutka jest największym skupiskiem Romów w Europie, a zarazem dzielnicą na północnych obrzeżach Skopje. W sumie liczy około 22 tys mieszkańców, z czego 13 tys to Cyganie. W Szutce są jedynie dwie szkoły podstawowe pracujące w systemie trzy-zmianowym a obiecana szkoła średnia miała być pierwszą w Europie i mieścić prawie tysiąc uczniów.

Mimo iż lutowe otwarcie budowy odwiedziły liczne polityczne znamienitości, a szkoła miała zacząć pracę od września, budowa nie ruszyła nawet o krok. Naczelnik gminy, Neżdet Mustafa twierdzi, że nie może otrzymać pozwolenia od Ministerstwa Transportu i Połączeń, a mnie się wydaje, że właśnie owych połączeń odpowiednich najprawdopodobniej mu zabrakło, lub też rozpłynęły się pieniądze na sfinansowanie odpowiednich połączeń.

Toše Proeski; wspomnienie

Szesnastego października minęła druga rocznica śmierci Toše Proeskiego, piosenkarza zwanego „aniołem” i wielbionego przez większość Macedończyków. Nawet nie będąc w Macedonii nie da się zapomnieć tej daty – większość macedońskich statusów na popularnych portalach społecznościowych i komunikatorach odwoływało się tego dnia wyrażając żal, ból pamięć.

Macedońskiego fenomenu Toše nie da się zrozumieć w oderwaniu od lokalnego i kulturowego kontekstu. Macedonia jest mała – wielkości porównywalnej do województwa lubelskiego – co przy dwumilionowej społeczności sprawia czasem wrażenie wyjątkowo dużej rodziny rozszerzonej (ang: extended family). Jeśli ktoś nie poznał muzyka osobiście, to przynajmniej zna kogoś z jego krewnych, bliskich znajomych lub znajomych-znajomych, tak że posiada swoją osobistą historię związaną z Toše; o spotkaniu, wspólnej fotografii lub chociaż o wrażeniach z koncertu. Między ludźmi krąży wiele takich historii, urastających do przypowieści szczególnie w dni takie jak rocznica śmierci lub urodzin, gdy do Krušewa, gdzie jest pochowany, jeżdżą specjalnie zorganizowane autokary z różnych miast Macedonii.

jesień pachnie Ajvarem…

Na ulicach i uliczkach wszystkich miast i wsi pachnie pieczonymi papryczkami. Zapach dociera z okien, zza drzwi, z bram podwórzy i zakamarków. W Macedonii trwa czas robienia Ajvaru.

Ajvar, w wersji łagodnej lub ostrej, to pomarańczowe, ogniste złoto, papryczkowa ambrozja wskrzeszająca różne, na pozór zwykłe produkty i potrawy, lecz najcześciej goszczący na chlebie – podstawowym produkcie spożywczym szanujących się Macedończyka i Macedonki:)  Za sprawą papryczek zwykły chleb staje się Chlebem Z Ajvarem, szczególnie jeśli jest to Ajvar domowej roboty, leżący na świeżym chlebie.  Spotkałam także jajka smażone z Ajvarem – swoista dwuskładnikowa jajecznica pretendująca do bycia “macedońską”. Dodanie Ajvaru do duszonych warzyw, zupy, zaczarowuje je po macedońsku.

za mnogu godini Bajram!

Za mnogu godini Bajram! - tak po Macedońsku składają sobie życzenia wielu lat Bajramu macedońscy Muzułmanie świętując zakończenie Ramadanu – dziewiątego miesiąca kalendarza muzułmańskiego, czasu postu od świtu do zmierzchu. Bajram (Bayram) to jedno z najważniejszych świąt, w Macedonii rozciągnięte w trzydniowe świętowanie osłodzone baklawą i “cukrem” (mac: shekjer), podczas którego odwiedza się bliskich: rodzinę i przyjaciół by złożyć życzenia, pozdrowić i zjeść razem symboliczną słodycz.

Moje świętowanie Bajramu we wsi w zachodniej Macedonii, gdzie odwiedzałam z tej okazji zaprzyjaźnioną rodzinę, zamieniło się w dwudniowy maraton po kilkunastu domach okraszony przekraczającą wszelkie normy dawką cukru:)

Skopje ima mikroklima…?

Skopje się zmienia; wkroczyło na nową trasę ewolucji a ja uparcie usiłuję widzieć je pod prąd, zatrzymać i zawrócić niechciane i nielubiane zmiany.

Kiedy przyjechałam tutaj pierwszy, drugi, trzeci (…) raz pochłonęło mnie całkowicie, zachwyciło i uwiodło. Nie wyglądem, opakowaniem, starannie zaplanowanym, ułożonym i przygładzonym, ale życiem, bijącym sercem, szczególnie nocami. Jeszcze w zeszłym roku, do połowy lata pamiętam bezpieczność i swojskość wyczuwalne w nocnym powietrzu skopskich ulic. Zazwyczaj cisza miejska nocą jest złowroga – pamiętam ją z warszawskich ulic, nawet tych w centrum, gdzie ludzie to przemykające cienie, kroki przeszywają dreszczem a miasto jest smutne, wykrzywione w słabym świetle latarni.

Wesele miejskie

Nowoczesna svatba (tłum:wesele), czyli wyprawiona w Skopje, w restauracji, niewiele ma w sobie z tego, do czego przywykłam szwendając się po weselach “domowych” i “wiejskich” w zachodniej Macedonii. Być może to klimat miasta, różnice w tradycji, a może wyznania – było to pierwsze dla mnie wesele prawosławne – fakt, że brakowało energii i atmosfery, które przed dwoma laty sprawiły, że szetanie po weselach wiejskich  stało się moim krótkoterminowym hobby. Sam ślub był w niewielkiej cerkwi opodal Kamiennego Mostu, trwał niecałe pół godziny, może troszkę więcej jeśli dodać czas fotografowania pary młodej z rodzicami/rodziną/przyjaciółmi. Cerkwią rządzą prawa dużego miasta: napięty grafik i następni w kolejce. Z resztą, moja wiedza o obrządku prawosławnym jest zbyt niewielka by pozwolić sobie na ocenę inną od subiektywnego odczucia.